فناوری‌های عجیب پیشرفته‌ترین تانک روسیه!

به گزارش گروه دانشگاه و فناوری خبرگزاری دانشجو،  هنگامی که در رژه روز پیروزی سال ۲۰۱۵، پرده از چهره تانک تی-۱۴ آرماتا  در میدان سرخ مسکو برداشته شد، محافل نظامی غرب با شوکی غیرمنتظره روبرو شدند. روسیه نه یک نسخه ارتقا یافته از تانک‌های سنتی سری تی (مانند T-72 یا T-90)، بلکه پلتفرمی را معرفی کرد که به نظر می‌رسید قوانین بازی در جنگ‌های زرهی را بازنویسی کرده است. با این حال، اکنون پس از گذشت یک دهه و وقوع بزرگترین جنگ زمینی اروپا در اوکراین، این ابرتانک همچنان غایب بزرگ میدان است. در ادامه به بررسی فناوری‌های عجیب و نامتعارف این تانک و چرایی عدم تولید انبوه آن می‌پردازیم:

بخش اول، انقلاب در معماری؛ خداحافظی با سنت‌های هفتاد ساله

آنچه آرماتا را از تمامی تانک‌های عملیاتی جهان (شامل آبرامز M1A2 آمریکا، لئوپارد ۲ آلمان و مرکاوای اسرائیل) متمایز می‌کند، معماری داخلی عجیب و جسورانه آن است. طراحان شرکت اورال‌واگون‌زاود برای اولین بار در تاریخ تانک‌های اصلی میدان نبرد ، الگوی سنتی قرارگیری خدمه را تغییر داده‌اند.

۱. کپسول بقا، جداسازی انسان از مواد منفجره

در تانک‌های سنتی، فرمانده و توپچی در برجک و روی سبدی از مهمات می‌نشینند. این پاشنه آشیل تانک‌های روسی بود که به اثر جک‌این‌د‌باکس (پرتاب شدن برجک به هوا پس از انفجار مهمات) معروف است.در تی-۱۴، هر سه خدمه (راننده، توپچی، فرمانده) به قسمت جلویی بدنه منتقل شده و در یک کپسول زرهی کاملاً ایزوله و چندلایه قرار گرفته‌اند. این کپسول با دیواره‌های زرهی ضخیم از مخزن سوخت و انبار مهمات جدا شده است.

تحلیل نظامی: این طراحی ضریب بقای خدمه را به طرز چشمگیری افزایش می‌دهد. حتی در صورت نفوذ موشک به برجک و انفجار مهمات، خدمه در کپسول جلو شانس بالایی برای زنده ماندن دارند.

۲. برجک شبح

برجک تی-۱۴ کاملاً بدون سرنشین و رباتیک است. این فناوری عجیب باعث شده تا نیمرخ تانک کاهش یابد و نیازی به زره‌های سنگین برای حفاظت از جان انسان در قسمت برجک نباشد.

چالش فنی: این طراحی خدمه را کاملاً به سنسورها و دوربین‌ها وابسته می‌کند. برخلاف تانک‌های کلاسیک که فرمانده می‌تواند از دریچه بیرون را نگاه کند، در آرماتا خدمه در عمق بدنه حبس شده‌اند و تنها راه ارتباطی آن‌ها با دنیای بیرون، نمایشگرهای دیجیتال است. اگر برق یا سنسورها قطع شوند، تانک عملاً کور می‌شود.

بخش دوم، سیستم‌های دفاعی و تهاجمی؛ مرز میان تانک و جنگنده

آرماتا کلکسیونی از فناوری‌هایی را در خود جای داده که پیش‌تر تنها در جنگنده‌های هوایی یا ناوها دیده می‌شد.

۱. رادار آرایه فازی

تی-۱۴ اولین تانکی است که به رادارهای آرایه فازی فعال (مشابه رادار جنگنده سوخو-۵۷) مجهز شده است. چهار پنل راداری روی برجک نصب شده که میدان دید ۳۶۰ درجه را فراهم می‌کنند.

کارکرد: این رادارها می‌توانند تا ۴۰ هدف زمینی و ۲۵ هدف هوایی را به طور همزمان تا شعاع ۱۰۰ کیلومتری ردیابی کنند. این یعنی آرماتا صرفاً یک تانک نیست، بلکه یک ایستگاه راداری متحرک برای میدان نبرد شبکه محور است.

۲. سامانه حفاظت فعال آفگانیت

این شاید بحث‌برانگیزترین فناوری آرماتا باشد. سامانه آفگانیت برای مقابله با موشک‌های ضدتانک و راکت‌ها طراحی شده است.

مکانیزم: رادار پرتابه دشمن را شناسایی می‌کند، سپس لوله‌های کوچکی روی برجک، یک پرتابه انفجاری ساچمه‌ای را به سمت موشک شلیک کرده و آن را قبل از برخورد به تانک منهدم می‌کنند.

قابلیت عجیب: روس‌ها مدعی هستند این سامانه حتی توانایی رهگیری گلوله‌های انرژی جنبشی (APFSDS) با سرعت بالا (اورانیوم ضعیف شده) را نیز دارد؛ ادعایی که کارشناسان ناتو با دیده تردید به آن می‌نگرند.

۳. قدرت آتش و توپ 2A82-1M

توپ ۱۲۵ میلی‌متری آرماتا اگرچه در کالیبر مشابه مدل‌های قبلی است، اما به دلیل عدم نیاز به فضای خدمه در برجک، سیستم بارگذار اتوماتیک و سیستم لگدگیر آن بهینه شده و می‌تواند مهمات بلندتر و قدرتمندتری (مانند موشک‌های هدایت لیزری با برد ۸ کیلومتر) شلیک کند.

بخش سوم، چرا آرماتا به خط تولید انبوه نرسید؟ 

با وجود تمام این فناوری‌های خیره‌کننده، وزارت دفاع روسیه بارها سفارش‌های خود را کاهش داده و تاریخ تحویل را به تعویق انداخته است. در حالی که قرار بود تا سال ۲۰۲۰ بیش از ۲۳۰۰ دستگاه تحویل شود، اکنون تنها چند ده دستگاه پیش‌تولید وجود دارد. دلایل این تأخیر را می‌توان در سه محور بررسی کرد:

۱. کابوس هزینه و پیچیدگی

تولیدآرماتا بسیار گران است. برآوردها قیمت هر واحد را بین ۵ تا ۹ میلیون دلار تخمین می‌زنند که چندین برابر هزینه ارتقای یک تانک T-72B3 یا T-90M است.

دیدگاه صنعتی: خطوط تولید روسیه برای ساخت بدنه و برجک‌های ریخته‌گری شده سنتی بهینه شده‌اند. ساخت آرماتا نیازمند ابزار دقیق، الکترونیک پیشرفته و متریال‌های کامپوزیتی جدید است که زنجیره تامین روسیه را تحت فشار قرار می‌دهد.

۲. وابستگی به الکترونیک غربی و تحریم‌ها

قلب تپنده آرماتا، سیستم‌های اپتیکال (دید در شب/حرارتی) و پردازنده‌های راداری آن است. قبل از سال ۲۰۱۴، روسیه بخش زیادی از این فناوری‌ها را از شرکت‌های فرانسوی و آلمانی (مانند Thales) وارد می‌کرد.

تاثیر تحریم: پس از الحاق کریمه و به ویژه پس از جنگ ۲۰۲۲، دسترسی روسیه به چیپ‌ست‌های پیشرفته و سنسورهای باکیفیت قطع شد. جایگزینی این قطعات با نمونه‌های چینی یا داخلی، زمان‌بر بوده و احتمالاً کیفیت نهایی را کاهش داده است.

۳. مشکلات موتور و قابلیت اطمینان

موتور دیزل ۱۲ سیلندر A-85-3A (با آرایش X شکل) که برای آرماتا طراحی شده، اگرچه روی کاغذ ۱۵۰۰ اسب بخار قدرت دارد و بسیار فشرده است، اما در عمل با مشکلات حرارتی و دوام روبرو بوده است.

سابقه تاریخی: تانک‌ها باید بتوانند هزاران کیلومتر بدون تعمیر اساسی حرکت کنند. گزارش‌های فنی نشان می‌دهد که موتور آرماتا هنوز به سطح پایداری لازم برای یک جنگ فرسایشی نرسیده است.

۴. درس‌های جنگ اوکراین، ترجیح کمیت بر کیفیت

جنگ اوکراین نشان داد که پهپادهای ارزان‌قیمت ۵۰۰ دلاری (FPV) می‌توانند تانک‌های چند میلیون دلاری را از کار بیندازند.

تغییر دکترین: فرماندهان روسی به این نتیجه رسیدند که داشتن ۱۰۰ تانک T-90M (که فناوری اثبات شده دارند) بهتر از داشتن ۱۰ تانک فوق‌مدرن اما پیچیده آرماتا است. ریسک از دست دادن آرماتا در اوکراین و افتادن لاشه آن به دست ناتو (و لو رفتن اسرار تکنولوژیک)، بسیار بیشتر از ارزش عملیاتی آن در میدان است.

تانک تی-۱۴ آرماتا از نظر مهندسی، بدون شک پیشرفته‌ترین طرح مفهومی زرهی حال حاضر روسیه است. ویژگی‌هایی مانند کپسول خدمه و برجک رباتیک، مسیر آینده تانک‌های جهان (از جمله تانک جدید آلمان و فرانسه MGCS) را ترسیم کرده است.

با این حال، آرماتا قربانی جاه‌طلبی بیش از حد خود شده است. این تانک جلوتر از زمان خود و مهم‌تر از آن جلوتر از توان صنعتی روسیه طراحی شده است. در حال حاضر، آرماتا بیشتر به عنوان یک پلتفرم نمایشی و تکنولوژیک باقی مانده تا ستون فقرات نیروهای زرهی روسیه. تا زمانی که مسکو نتواند بر چالش‌های تولید انبوه قطعات میکروالکترونیک و پایداری موتور غلبه کند، ترسناک‌ترین تانک روسیه در رژه‌ها باقی خواهد ماند، نه در خط مقدم.